Uzaktan Çalışma Yönetmeliği Usul ve Esaslar

Pandemi sürecinde tüm dünyayla birlikte Türkiye’nin de çalışma hayatına giren uzaktan çalışmaya ilişkin düzenlemeleri içeren yönetmelik yürürlüğe girdi. Bu kapsamda, yönetmelikle uzaktan çalışmanın usul ve esaslarının belirlenmesinin yanında uzaktan çalışmanın yapılamayacağı işler de belirlendi.

10 Mart 2021 tarih ve 31419 sayılı Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nca Resmi Gazete’de yayınlanan yönetmelikle getirilecek düzenlemeler özetle şöyledir;

SÖZLEŞME YAPILMASI GEREKLİLİĞİ

Uzaktan çalışmaya ilişkin iş sözleşmeleri 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 14.maddesinin 4.fıkrası uyarınca yazılı şekilde yapılmak zorundadır. Sözleşmede; işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan iş araçları, ekipman ve bunların korunmasına ilişkin hükümler tespit edilecek.

İŞVERENLE İLETİŞİM ŞARTLARININ BELİRLENMESİ

İşverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler işbu uzaktan çalışma iş sözleşmesinde yer alacaktır.

ÇALIŞMA MEKANININ BELİRLENMESİ / MALZEME VE İŞ ARAÇLARININ TEMİNİ

• Gerekli olması halinde, uzaktan çalışmanın yapılacağı mekân ile ilgili düzenlemeler iş yapılmaya başlamadan önce tamamlanacaktır.
• Bu düzenlemelerden kaynaklanan maliyetlerin karşılanma usulü, uzaktan çalışan ile işveren tarafından birlikte belirlenecektir.
• Uzaktan çalışanın mal ve hizmet üretimi için gerekli malzeme ve iş araçlarının iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa işveren tarafından sağlanması esastır. Bu malzeme ve iş araçlarının kullanım esasları ile bakım ve onarım koşulları açık ve anlaşılır bir şekilde uzaktan çalışana bildirilir.
• İş araçlarının işveren tarafından sağlanması halinde, bunların işçiye teslim edildiği tarihteki bedellerini belirten iş araçları listesi, işveren tarafından yazılı olarak işçiye teslim edilir.
• İşçiye teslim edilen belgenin işçi tarafından imzalı bir nüshası ise işveren tarafından işçi özlük dosyasında saklanacaktır. İş araçlarının listesi, iş sözleşmesi içerisinde veya sözleşme tarihinde iş sözleşmesine ek olarak düzenlenirse ayrıca yazılı belge düzenlenmesi şartı aranmayacaktır.

ZORUNLU GİDERLER / ÜRETİM MALİYETLERİNİN KARŞILANMASI

İşin yerine getirilmesinden kaynaklanan mal veya hizmet üretimiyle doğrudan ilgili zorunlu giderlerin tespit edilmesine ve karşılanmasına ilişkin hususlar iş sözleşmesinde belirtilir.

FAZLA ÇALIŞMADA İŞÇİNİN KABULÜ / İLETİŞİM KURULMASI

• Uzaktan çalışmanın yapılacağı zaman aralığı ve süresi iş sözleşmesinde belirtilir. Mevzuatta öngörülen sınırlamalara bağlı kalmak koşuluyla taraflarca çalışma saatlerinde değişiklik yapılabilecektir. Fazla çalışma işverenin yazılı talebi üzerine, işçinin kabulü ile mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılacaktır.
• Uzaktan çalışmada iletişimin yöntemi ve zaman aralığı uzaktan çalışan ile işveren tarafından belirlenecektir.

VERİLERİN KORUNMASI

• İşveren; uzaktan çalışanı, işyerine ve yaptığı işe dair verilerin korunması ve paylaşımına ilişkin işletme kuralları ve ilgili mevzuat hakkında bilgilendirecek ve bu verilerin korunmasına yönelik gerekli tedbirleri alacaktır.
• İşveren, korunması gereken verinin tanım ve kapsamını sözleşmede belirler.
• Verilerin korunması amacıyla işveren tarafından belirlenen işletme kurallarına uzaktan çalışanın uyması zorunludur.

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEDBİRLERİ

İşveren, uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmekle, gerekli eğitimi vermekle, sağlık gözetimini sağlamakla ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlü olacak.

UZAKTAN ÇALIŞMANIN YAPILAMAYACAĞI İŞLER

• Tehlikeli kimyasal madde ve radyoaktif maddelerle çalışma, bu maddelerin işlenmesi veya söz konusu maddelerin atıkları ile çalışma, biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan çalışma işlemlerini içeren işlerde uzaktan çalışma yapılamayacaktır.
• Kamu kurum ve kuruluşlarınca ilgili mevzuatına göre hizmet alımı suretiyle gördürülen işler ile millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis veya hizmetlerden hangilerinde uzaktan çalışma yapılamayacağı birim, proje, tesis veya hizmetten sorumlu olan veya hizmeti alan kamu kurum ve kuruluşunca belirlenecektir.

UZAKTAN ÇALIŞMAYA GEÇİŞ / İŞÇİ TALEBİ HUSUSLARI

İş ilişkisi doğrudan uzaktan çalışma sözleşmesi ile kurulabilir veya hâlihazırda işyerinde çalışan işçinin iş sözleşmesi, işçinin ve işverenin anlaşması halinde, uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülebilir. Zira iş yerinde çalışan bir personelin uzaktan çalışma sistemine dahil edilmesi iş sözleşmesinin esaslı değişikliği kabul edilmektedir. Esaslı değişiklik ise ancak tarafların anlaşması ile geçerlilik kazanabilir.

Yönetmelikte işçinin, uzaktan çalışma yapma talebi ile ilgili hususlar da belirlenmiştir:

• Talep yazılı olarak yapılır.
• Talep işyerinde belirlenen usul doğrultusunda işverence değerlendirilir.
• Talep değerlendirilirken, işin ve işçinin niteliği gereği uzaktan çalışmaya uygunluğu ile işverence belirlenecek diğer kıstaslar kullanılır.
• Talebe ilişkin değerlendirme sonucunun otuz gün içinde işçiye talebin yapıldığı usulle bildirilmesi esastır.
• Talebin kabul edilmesi halinde 5 inci maddede belirtilen hususlara uygun şekilde sözleşme yapılır.
• Uzaktan çalışmaya geçen işçi, ikinci fıkrada belirtilen usulle tekrar işyerinde çalışma talebinde bulunabilir. İşveren, söz konusu talebi öncelikli olarak değerlendirir.
• Uzaktan çalışmanın mevzuatta belirtilen zorlayıcı nedenlerle işyerinin tamamında veya bir bölümünde uygulanacak olması halinde uzaktan çalışmaya geçiş için işçinin talebi veya onayı aranmaz.

Ayrıca yeni işe alımlarda da uzaktan çalışma hususu, iş ilişkisinin başında tarafların anlaşması ile de kurulabilir. Bu durumda çalışanla doğrudan doğruya uzaktan çalışma iş sözleşmesinin imzalanması gerekmektedir.

KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ VE EVDEN ÇALIŞMA SİSTEMİ

Çalışan ile tam zamanlı bir çalışma ilişkisi kurulmuşken sonrasında yaşanan Covid-19 pandemisi sebebiyle kısa çalışma ödeneğinden yararlanan işverenlerin, kısa çalışma kapsamında işyerine gelmeyen personelleri ile ilgili olarak uzaktan çalışma iş sözleşmesi imzalaması kanunen mümkün değildir. Zira Kısa Çalışma Ödemeği kapsamında çalışılmayan süreler için iş sözleşmesi imzalanamaz.

Diğer taraftan Covid-19 pandemisi sebebiyle kısa çalışma ödeneğine başvurmaksızın işyerindeki çalışma sistemi değiştirilerek evden çalışma sistemi kurulmuş ise bu durumda evden çalışan personellerle 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 14.maddesi ve ilgili Yönetmelik kapsamında bir iş sözleşmesinin yazılı olarak imzalanması zorunludur. Diğer taraftan tam zamanlı zorlayıcı haller sebebiyle sözleşmeye gerek olmaksızın bildirimle uzaktan çalışma sistemine geçilebilir. (4857 Sayılı İş Kanunu’nun M14/6 Uzaktan çalışmanın mevzuatta belirtilen zorlayıcı nedenlerle işyerinin tamamında veya bir bölümünde uygulanacak olması halinde uzaktan çalışmaya geçiş için işçinin talebi veya onayı aranmaz.)